's-Hertogenbosch

    Handel en Industrie 

Ondanks dat ’s-Hertogenbosch niet bekend staat als een echte industriestad waren er in het verleden een aantal interessante activiteiten op het gebied van de nijverheid. 's-Hertogenbosch was nog maar 11 jaar 'oud' of een deel van de Bosschenaren beschikte al over een bijzonder voorrecht. In 1196 bezorgde hertog Hendrik I zijn stad een flinke steun in de rug. Hij wist de Duitse keizer te bewegen de mensen uit 'de nieuwe stad bij het bos' tolvrijheid op de Rijn te verlenen. Dat was in die tijd zo ongeveer de belangrijkste handelsroute van West-Europa.

       

’s-Hertogenbosch heeft geen duidelijk industriële signatuur. Voor een gedeelte is dat te verklaren omdat de stad vroeger een vestingstad was. Binnen de stadsmuren waren er wel vele vormen van nijverheid en aan de handel verbonden ambachtelijke bedrijven maar voor grootschalige industrie was gewoonweg geen plek. Na het opheffen van de vestingstatus in 1874 en de inundatiewet enige jaren later kwamen er meer mogelijkheden.           Niet lang daarna werden lakens, messen, schoenen en spelden als vermaarde producten van de Bossche nijverheid over de Oostzee, het Zwin en de Rijn vervoerd. De vele soorten gilden zijn hiervan een voorbeeld. Zo had bijvoorbeeld de Bossche spelden- en messennijverheid een grote bekendheid in Europa. De Industriële Revolutie in de negentiende eeuw ging aan ’s-Hertogenbosch niet voorbij. De stad had een gevarieerde nijverheid zonder één dominerende bedrijfstak. Het bedrijfsleven onderging een ingrijpende verandering en ontplooide zich in de richting van een moderne structuur. Naast deze opkomende structuur bleef het fenomeen van ambachtelijke nijverheid nog bestaan. De wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog hebben ’s-Hertogenbosch de nodige impulsen gegeven tot opbouw en vestiging van diverse industrieën.

Toch vind je in de stad veel industrieel erfgoed zeker rond het spoor. Veel oude fabrieken zoals De Gruyter en de meelfabriek op de Tramkade hebben na hun sluiting een tweede leven gekregen. Deze gebouwen en bedrijven zijn een belangrijk onderdeel van het Bossche cultureel erfgoed. De oude maatschappelijke functie is inmiddels verdwenen maar de bouwwerken lenen zich bij uitstek voor een nieuwe bestemming zoals horeca, cultuur, wonen of werken. Voor architecten en bouwkundigen is het wel een uitdaging om de soms vervallen of in onbruik geraakte panden zodanig te verbouwen dat ze die nieuwe rol kunnen vervullen.

De economie van 's-Hertogenbosch heeft zich in de loop der eeuwen ontwikkeld van een handelscentrum tot een moderne stad met diverse sectoren. De stad vormde eeuwenlang een economische slagader van de regio en heeft een bloeiende handelstraditie. Tegenwoordig is de stad 's-Hertogenbosch bekend om zijn dienstensector, technologiebedrijven en creatieve industrie.

      

Grasso’s Koninklijke Machinefabrieken n.v. Grasso behoren zijn werkzaam in de industriële koel techniek. Grasso bestaat ruim 165 jaar en behoort daarmee tot één van de oudste nog bestaande machinefabrieken van Nederland.             P. de Gruyter & Zoon De basis van het bedrijf dat zou uitgroeien tot het grootste kruideniersimperium van Nederland werd gelegd in 1818 toen Piet de Gruijter (1795-1867) een magazijn annex winkel begon.

Mengvoederfabriek Koudijs In opdracht van de firma Bruyelle werd hier op het dan toe onbebouwde terrein aan spoorweg en Dieze in 1909 een meelfabriek gebouwd. Sigarenfabrieken In 1826 werd de eerste Nederlandse sigarenfabriek opgericht. Vijf jaar later kende Den Bosch reeds vijf 'sigarenfabrieken' een aantal dat vier jaar later verdubbeld was.

De Bossche brouwerijen Een artikel uit het oudste Bossche stadsrecht uit 1185 vertelt ons dat aan het eind van de twaalfde eeuw bier brouwen overwegend huisvrouwenwerk was.