|

|
|
De Straten en Stegen
Prins Bernhardstraat en
Keizerstraat
|
Prins Bernhardstraat
Nog
horen wij koningin Wilhelmina een
paar weken na de verloving van
prinses Juliana met prins Bernhard
voor de radio spreken. Volgens haar
|
|
gewoonte sterk articulerend en
nadrukkelijk verzocht zij het
Nederlandse volk de prins geen Benno
te noemen, het moest Bernhard zijn
waarbij de koningin bijzondere
nadruk legde op de letter H.
Inderdaad was het toen afgelopen met
de al veelvuldig gebruikte naam
Benno het werd weer Bernhard en zo
kon men ook deze, eveneens over het
Mortelterrein lopende nieuwe straat
op de juiste manier dopen Prins
Bernhardstraat zij was een
doorbraak van de Spinhuiswal naar de
Keizerstraat.
Daardoor kwam tevens
het in 1940-1941 gerestaureerde
Refugiéhuis van Sint Geertrui vrij
te liggen, wat ontegenzeggelijk een
te waarderen verbetering was en de
straat vanaf de wal een mooie entree
gaf.
En als u zich in deze straat begeeft
herinner u dan dat al eeuwen geleden
mensen zich op deze plaats verpoosd
hebben. Want eens was hier de grote
tuin van het huis van Zevenbergen.
Dat moet een prachtig park geweest
zijn. De goede zwarte teelaarde
daarvan is later weggehaald en werd
gebruikt voor de Bossche stadsparken. De synagoge met haar
merkwaardig en belangrijk,
historisch interieur kreeg aan deze
straat haar nieuwe ingang. Iets
verder ligt het telefoon kantoor.
Hebt u al eens op de fraaie
gevelversiering gelet?
|
De Mortel
Als we
tegenwoordig vanuit de Keizerstraat
de Mortel ingaan lopen we onder een
boog door waarin een steen is
aangebracht. Op die steen staat een
wapen afgebeeld waarvan de
voorstelling is weggehakt. Dat is
jammer want nu zegt dat wapen
weinig. Wel staat er het jaartal
1677 onder.
|
De onduidelijke kroon boven het
wapen lijkt nog het meest op een
helmkroon. Dat is een kroon die in
oude tijden op een helm gedragen
werd. Wel weten we waar die
steen vandaan komt, namelijk uit een
oude Diezeboog die zich hier bevond.
De Binnendieze die nu onder de
straat doorloopt was hier vroeger
open en er lag een brug over de Lombardsbrug. In de nabijheid was
eens de eerste Munt van Den Bosch
gevestigd vroeger had iedere stad
meestal zijn eigen Munt. Als er
gemunt was liet men de gloeiende
geldstukken wel in een oude ijzeren
soldaten helm in de Diest zakken om
af te koelen. Verderop in deze
straat was vroeger aan de
rechterzijde de gotische ingang
van de synagoge die fraaie entree
is nu verdwenen. En dan staat nog
altijd aan de linkerkant de oude
Mortelkazerne bestemd voor de
cavalerie. Zij werd in 1744 gebouwd
tegelijk met drie andere kazernes.
Ze hadden alle vier een eerste
steen. Die vier stenen bleven
bewaard hier zit hij nog altijd in
de voorgevel.
In 1913 ontstond brand op de
bovenverdieping. Het was een zware
brand velen en niet alleen uit Den
Bosch kwamen er naar kijken. Hij
was van verre te zien. Tussen het
geloei der vlammen door hoorde men
regelmatig knallen, waardoor het
vermoeden ontstond dat er daarboven
munitie was opgeslagen. Verder dan
het dak kwam de brand niet maar dat
dak werd dan ook geheel vernietigd. |
|
Het straatje De Mortel dat van de
Keizerstraat loopt tot aan de
Weversplaats of wat daar nu van over
is dankt zijn naam aan een perceel
grond dat Mortel heette. Misschien
was dat ooit een moeras dat ook wel
'moor' genoemd werd. Voor wie weet
hoe gemakkelijk woorden in vroeger
tijd verbasterd werden zal het geen
verwondering wekken als zou blijken
dat de straatnaam oorspronkelijk van
moeras komt. Maar hoe het ook zij
het perceel De Mortel is ouder dan
de stad zelf.
Waterstraat
De
Waterstraat werd al in oude stukken
van 1575 'het Waterstraetke'
genoemd waarschijnlijk omdat deze
straat van de ene Diezearm naar de
andere loopt nu zowel als voorheen.
Er waren dan ook vanouds twee stenen
bruggen de nu verdwenen Lombardsbrug bij De Mortel en de nog
altijd
|
|
aanwezige Loeffsbrug bij het
bankgebouw van Lentjes en Drossaerts. Door
de bouw van de parkeergarage
waarvoor onder meer het huis van de
schildersfamilie Slager moest worden
gesloopt heeft deze zijde van de
straat haar aardige gevelwand
verloren. Die leeft niet meer het is
een dood stuk geworden. Van de
overzijde kunnen we gelukkig wat
meer vertellen. Daar is vooreerst
het waardige gebouw van het
Rijksarchief aansluitend bij de
voormalige Provinciale Griffie met
die neogotische entree. Op deze
plaats stonden vroeger 9 woningen
die tezamen het Van
Deventhergasthuis vormden. Dat was
in 1514 gesticht voor 6 oude mannen.
Later is dat tehuis verplaatst en
toen in 1609 de Jezuïeten naar
's-Hertogenbosch kwamen hebben zij
die huisjes met nog een paar andere
aangekocht en laten afbreken. Er
werd een gedeelte van hun klooster
op dit terrein gebouwd alsmede de
kerk. De ingang kwam in de
Waterstraat en de kerk is nog altijd
aanwezig. Zij werd later Statenzaal
en is sinds 1975 raadszaal van de
gemeente 's-Hertogenbosch. In de
voormalige Griffie kwam het kantoor
van de Rijkswaterstaat en die zal
zich in deze straat wel thuis voelen
als een vis in het water.
|
Keizerstraat
De
oostzijde der Keizerstraat was
voorheen vanaf De Mortel als volgt
bebouwd op de hoek huisde de P.N.E.M. dan kwam de stalhouderij
van wethouder J. Scheffers later Mooijman en daaraan grensde weer Het
Hof van Zeven bergen. Dat droeg deze
naam omdat de Heren van Zeven bergen
de eerste eigenaars waren. Van die
stalhouderij herinneren wij ons nog
dat burgemeester van Lanschot die
toen op Zwijnsbergen in
|
Helvoirt
woonde daar 's morgens de
binnenplaats kwam oprijden en,
uitstijgend zijn gespan aan een
stalknecht overgaf daarbij de tijd
aangevend waarop paard en rijtuig
weer klaar moesten staan voor de
terugreis. Wij hebben dat meermalen
gezien en gehoord 'vijf uur' klonk
het dan meestal waarna de
burgemeester zich in de richting van
het stadhuis begaf. Tegenover het Hof van Zeven bergen
heeft een huis gestaan in Italiaanse
stijl dat vermoedelijk door de
Lombarden gebouwd werd, die woonden
er nogal veel in deze buurt. Later
kwam het huis in 't bezit van
Henrick van Deventher schepen en
zwanenbroeder een voornaam man in
een voornaam huis. Afgezien van de St. Joriskapel besloeg het de hele
westzijde der straat. Henrick
verleende meermalen gastvrijheid aan
vorstelijke personen. Ook Karel V
die trouwens ook al eens in het Hof
van Zeven bergen gelogeerd had
verbleef nog wel eens bij hem. Het
beviel Karel daar blijkbaar heel
goed want het bezoek van 1545 gaf
hem aanleiding om zijn gastheer in
de adelstand te verheffen. Henrick
was daarover zó in de wolken dat hij
een stenen beeld van de keizer in
harnas liet maken en dat in een nis
boven de poort van zijn huis
plaatste. Het was ongeveer eenzelfde
poort als die welke nu het huis 'De Munt' in de Posteistraat siert.
Van toen af droeg Henrick's huis de
naam 'Keizershof' en werd de straat
Keizerstraat genoemd. |
|
|
|
Bronnen, noten en/of referenties:
Straat in Straat uit (1984)
's-Hertogenbosch van straet tot stroom (2006)
Stadsblad door Ed Hupkens
Erfgoed 's-Hertogenbosch |
|
|
|
Foto's
copyright
©
bij groetenuitdenbosch.nl |
|
|