HomeStadswandelingGeschiedenisBinnendiezeSint-Jan's-HertogenboschBossche wijkenOeteldonkEvenementen

GeschiedenisInterieurSint-JanstorenKapellenRamenStille OmgangKerststalGeloofsfeest

Sint-Janskathedraal

De stille omgang van 's-Hertogenbosch

In de bidtocht wordt het beeld van de Zoete Moeder meegedragen door leden van de Broederschap van Onze Lieve Vrouw. Het Mariabeeld wordt geflankeerd door flambouwen met bloemen, die gedragen worden door studenten van het Sint-Janscentrum. Naast bisschop Mgr. A. Hurkmans lopen in de Plechtige Omgang priesters, diakens, kanunniken en acolieten mee. Het Bossche gilde De Oude Schuts, het Sint Catharinagilde uit Vught en de Stadspijpers zorgen naar oud gebruik voor ruim baan voor de stoet. De Mariaomgang in ’s-Hertogenbosch kent een rijke historie.

 

Geschiedenis Mariaomgang

In het archief van ’s-Hertogenbosch bevindt zich een Latijns handschrift van pater Otto Zylius van 1620 tot 1625 rector van het Jezuďetenklooster in ’s-Hertogenbosch die in het jaar 1632 de geschiedenis publiceerde van het wonderbeeld en de mirakelen volgens het oude handschrift en volgens oude gedenkstukken en liederen. In dit handschrift hetwelk de kroniekschrijver naar eigen getuigenis samenstelde uit andere kronieken schrijft hij dat de Mariaomgang is ingesteld ten gevolge van een besmettelijke ziekte welke hevig in de stad heerste. Tijdens deze epidemie zo wordt verhaald droeg men het beeld van de Zoete Moeder door de straten der stad en de gevreesde ziekte vluchtte voor de Moeder des Heren. Het volksgeloof van de middeleeuwen kleedt de geschiedenis gaarne in de vorm

van een legende en deze vertelt dat Maria zelf gedurende de dagen van de pest de stad in een stormachtige nacht doorkruiste. De volgende morgen bleken allen genezen te zijn in de straten welke het wonderbeeld had doorgewandeld. Het beeld van de Zoete Moeder stond als altijd op zijn troon maar de voeten en de zoom van het kleed waren met slijk en straatvuil bedekt en legden getuigenis af van haar nachtelijke tocht. Uit dankbaarheid zou men sindsdien besloten hebben om jaarlijks een plechtige omgang te houden door de straten welke Zij zegenend en genezend was doorgewandeld.

       

In de 15de en de 16de eeuw kwamen de mensen van het kunstlievend Brugge, het rijke Antwerpen, het machtige Nijmegen stuurden hun zangers. De hertog van Gelre stelde er een eer in zijn muzikanten te mogen afstaan de bisschoppen van Luik en Utrecht zonden hun bisschoppelijke kapel en Joanna de hertogin van Brabant haar minstrelen om hun schoonste motetten te spelen. De dorpers van Orthen, Vught, den Dungen en Hintham kwamen zingende en biddende de stad binnen, met hun vanen en patroonheiligen.

     

Vanuit de Sint-Jan trok dan de stoet, met de schutterij voorop om ruim baan te maken. Dan kwamen de gilden in lange mantels met brandende kaarsen en met hun banier en patroonheilige. Nu volgden de leden van de Illustre Lieve Vrouwebroederschap met al hun attributen. In de stoet zag men boetelingen in lang gewaad van ruw linnen die zich berouwvol op de borst klopten. Het beeld van de Zoete Moeder getooid in een koninklijke mantel van hermelijn werd gedragen onder een troonhemel van goudlaken gevolgd door de stadsregering, de geestelijkheid en de kloosterlingen. Dan kwamen kleurige voorstellingen van het Goddelijk Kind, de apostelen, de

        

Men begrijpt dat deze luisterrijke Omgang een jaarlijkse gebeurtenis was welke honderden van heinde en verre naar

’s-Hertogenbosch trok. Een legende verhaalt dat het in zeker jaar zo regende dat men besloot de plechtige Omgang niet te laten uittrekken. Men liet het beeld van de Zoete Moeder in Haar statiekleed in de kapel staan. Maar de volgende morgen vond men het beslijkt en beregend en men begreep dat Maria des nachts geheel alleen de Omgang had gehouden.

       

Toen Frederik Hendrik de vesting ’s-Hertogenbosch in 1629 had

profeten, de drie Koningen, Sint Christoffel en met tapijten versierde wagens waarop taferelen van 's Heren lijden en van de Smarten van Maria waren uitgebeeld. Op de markt aangekomen hield men halt bij een stellage dat met pauwenveren en bloemen versierd was. Hierop werd het beeld van de Zoete Moeder geplaatst boven Haar hoofd fonkelde een ster en aan Haar zijde stonden drie kinderen die de drie Maria’s van het Evangelie voorstelden terwijl op de trappen van de stellage engelen hun snarenspel speelden. Dan werd hulde gebracht aan de Beschermvrouwe van de stad.

      

           

ingenomen werd de uitoefening van de Katholieke Eredienst verboden. Van een plechtige Omgang was dus geen sprake meer het beeld van de Zoete Moeder had men gelukkig naar België in veiligheid kunnen brengen doch de Katholieke Bosschenaren treurden om hun ontluisterde Sint-Jan met de leeggeruimde Mariakapel. Maar het geloof en de Marialiefde kon in de trouwe harten met geen uiterlijk

  

       

Toen in het begin van 1800 onder de Franse heerschappij van Napoleon wat meer godsdienstvrijheid kwam bleef men de Maria-omgang in stilte in de avonduren doen. Zelfs de vrijheid welke de grondwet van 1848 aan de katholieken schonk noch het herstel van de kerkelijke hiërarchie noch zelfs de terugkeer van de Zoete Moeder in ’s-Hertogenbosch brachten verandering in deze toestand. Een bijzondere gebeurtenis moest daarvoor plaats

geweld worden uitgeroeid. Niettegenstaande de protestantse hervorming met strenge vuist over stad en Meijerij heerste gingen nog gelovigen ‘s avonds een voor een de Omgang doen. Schuw liepen zij dan stil bij zichzelf biddend door de bekende straten. ’t Is begrijpelijk dat door de lange duur van twee eeuwen verdrukking hun aantal gestadig verminderde doch geheel en al verdween deze devotie niet.

       

hebben. Dit geschiedde in 1866 toen de cholera in de stad heerste en verscheidene burgers als slachtoffers vielen van deze gevreesde ziekte. Op de avond van 7 juli van dat jaar stond J. Th. Dirks aan de deur van zijn woning op de Hoge Steenweg met zijn vriend M. Jansen te praten toen enige vrouwen voorbij gingen die stil de Maria-omgang deden. “Kom” zei hij “laat ons de eerste mannen zijn die de Omgang houden.” Aanstonds voegden zij de daad bij het woord en de volgende dag was een zondag en Dirks die prefect van de zangafdeling van de H. Familie was stelde na afloop van de oefeningen in de St. Josephkerk aan zijn dertig medeleden voor om gezamenlijk die avond de Omgang te houden. Allen verklaarden zich bereid en daags daarna waren het er reeds tachtig en tot het einde van de noveen groeide het aantal tot ver over de honderd. Deze herleving begroette Mgr Zwijsen met vreugde en als bewijs van zijn instemming nodigde hij al deze mannen uit om deel te nemen aan de plechtige processie in de kathedraal en gaf hen een ereplaats in de

stoet. Het jaar daarop 1867 bracht nieuwe bloei. Bij honderdtallen zag men mannen en vrouwen door priesters en kloosterlingen vergezeld zich stil voortbewegen door de stad.

       

Nog eenmaal zou de anti-papistische geest, onder aanvoering van Mr R. Twiss in 1864 officier van justitie in ’s-Hertogenbosch de kop opsteken om deze herleving van de oude Maria-devotie te beletten. De politie trad uitzonderlijk streng op men liet muziek spelen op de parade om de biddenden te hinderen. Men wendde pogingen aan in Den Haag om, met een beroep op het processieverbod de Omgang van hoger hand te doen verbieden. Doch Mgr Zwijsen was er de man niet naar om zich vrees te laten aanjagen en de mannen die de Omgang deden herleven vonden een wijze raadsman en machtige steun in de katholieke staatsman J.B. van Son. De Omgang bleef voortbestaan en Mr Twiss heeft spoedig ’s-Hertogenbosch verlaten. In 1874 liet Mgr Zwijsen het wonderbeeld gedurende de dagen van de Omgang in het midden van de kerk plaatsen en de luipoort openen. Het was aan de gelovigen nog niet toegestaan om des avonds de kathedraal binnen te gaan doch van verre konden zij aldus de Zoete Moeder zien. Tot dan toe deed men de Omgang des avonds gezamenlijk in een grote stoet waartegen de rechterlijke macht bezwaren had. De volgende bisschop Mgr Godschalk bezweek voor die drang en raadde de Bosschenaren af om de Omgang gezamenlijk te houden. Wel beval hij gedurende de dagen van de Omgang des avonds de deuren van de kathedraal te openen. Nu ging men voortaan afzonderlijk of in kleine groepjes en dit aantal werd jaarlijks zichtbaar groter. Spontaan begon men in de straten van de Omgang huis- raam- en winkelversieringen aan te brengen hetgeen van zelf aan de godsvrucht nieuw voedsel gaf. Als bewijs van erkentelijkheid voor de bewoners van de Beurdsestraat opperde het zangkoor van de Sint-Jan het denkbeeld om in die straat op de plaats waar vroeger de St. Antoniuskapel had gestaan de beeltenis van Maria aan te brengen. Als gevolg hiervan werd in 1916 in de muur van een huis een haute-reliëf geplaatst van O.L.Vrouw van de Rozenkrans. Met het toenemen van de Stille Omgang groeide ook het verlangen naar de Plechtige Omgang van vroeger eeuwen.

     

Route bidtocht

De bidtocht start in de Sint Jan en loopt linksaf via de Parade naar de Peperstraat. Aan het eind van de Peperstraat slaat men rechtsaf de Verwersstraat in. Na ongeveer 30 meter gaat de stoet linksaf de Beurdsestraat in. Na de parkeerplaats gaat men meteen rechtsaf de Weversplaats op en al doorlopend komt men via de Oude Hulst op de Pr. Bernhardstraat terecht. Nu loopt men schuin links de St. Jorisstraat in. Aan het eind van de St. Jorisstraat slaat men linksaf de Vughterstraat in en meteen weer rechtsaf de Postelstraat in. Deze loopt vanzelf over in de Kruisstraat, vervolgens slaat men linksaf de Korenbrugstraat in en na de brug, bij Zoete Lieve Gerritje, rechtsaf de Lepelstraat. Eenmaal de Lepelstraat uit gaat de stoet rechtsaf de Visstraat in, aan het einde rechtsaf de Hoge Steenweg in richting de Markt. Zo lopen de gelovigen de Hinthamerstraat in. Bij de eerste kruising gaat men rechtsaf de Torenstraat in en eindigt de tocht bij de St. Jan.

 

    

Bron tekst: www.broederschapzoetemoeder.nl

De Mariabeelden langs de route

Langs de bidweg staan er verschillende Mariabeelden klik op de foto voor de beschrijvingen van de beelden.

      

Stille Omgang :12

VorigeHomeWebsite informatieLinksGastenboekVolgende

   

Foto's copyright © bij groetenuitdenbosch.nl